چسبندگی رحم زمانی ایجاد می‌شود که بخش‌هایی از دیواره داخلی رحم به‌وسیله بافت اسکار به یکدیگر متصل شوند. این وضعیت که در منابع پزشکی با نام «چسبندگی داخل رحمی» یا سندرم آشرمن شناخته می‌شود، می‌تواند فضای طبیعی حفره رحم را محدود کند و بر قاعدگی، باروری یا روند بارداری اثر بگذارد.
شدت بیماری در همه افراد یکسان نیست. گاهی چسبندگی‌ها نازک و محدود هستند و علامت مشخصی ایجاد نمی‌کنند؛ در موارد شدیدتر، بافت اسکار بخش بزرگی از حفره رحم یا دهانه رحم را می‌پوشاند. کاهش ناگهانی خونریزی قاعدگی، قطع پریود پس از یک اقدام درمانی داخل رحم، ناباروری و سقط مکرر از نشانه‌هایی هستند که بررسی پزشکی را ضروری می‌کنند.
چسبندگی رحم چگونه ایجاد می‌شود؟
دیواره داخلی رحم با بافتی به نام آندومتر پوشیده شده است. این بافت در هر چرخه قاعدگی رشد می‌کند و سپس بخشی از آن به‌صورت خونریزی پریود دفع می‌شود. اگر لایه‌های عمقی آندومتر بر اثر جراحی، عفونت یا آسیب فیزیکی صدمه ببینند، ممکن است هنگام ترمیم، بافت اسکار ایجاد شود و دیواره‌های مقابل رحم را به هم متصل کند.
کورتاژ پس از سقط یا زایمان یکی از زمینه‌های شناخته‌شده ایجاد چسبندگی داخل رحم است، به‌خصوص زمانی که بافت باقی‌مانده بارداری، خونریزی شدید یا عفونت وجود داشته باشد. بااین‌حال، هر فردی که کورتاژ انجام داده است دچار چسبندگی نمی‌شود و بروز این عارضه به وسعت آسیب، تعداد مداخلات و شرایط ترمیم آندومتر بستگی دارد.
سایر عوامل مرتبط عبارت‌اند از:
- جراحی برداشتن فیبروم داخل حفره رحم
- جراحی پولیپ یا سپتوم رحمی
- باقی‌ماندن جفت پس از زایمان
- عفونت شدید پوشش داخلی رحم
- انجام چندباره اقدامات جراحی داخل رحم
- آسیب آندومتر پس از برخی جراحی‌های رحمی
اگر بعد از کورتاژ یا جراحی رحمی، میزان خونریزی قاعدگی شما به‌طور محسوسی کاهش پیدا کرده است، بهتر است این تغییر را طبیعی فرض نکنید. بررسی زودهنگام می‌تواند از گسترش چسبندگی و دشوارترشدن درمان جلوگیری کند.
علائم چسبندگی رحم
نشانه‌های چسبندگی رحم با محل و شدت بافت اسکار ارتباط دارند. بعضی افراد همچنان پریود می‌شوند، اما حجم خونریزی آن‌ها نسبت به قبل کاهش پیدا می‌کند. در گروهی دیگر، مسیر خروج خون بسته می‌شود و با وجود ادامه فعالیت تخمدان‌ها، قاعدگی رخ نمی‌دهد یا همراه با درد است.
مهم‌ترین علائم را می‌توان به شکل زیر خلاصه کرد:
| علامت | توضیح |
|---|---|
| کاهش خونریزی پریود | خونریزی نسبت به چرخه‌های قبلی کوتاه‌تر یا بسیار کم می‌شود |
| قطع قاعدگی | پریود پس از کورتاژ، زایمان یا جراحی رحمی بازنمی‌گردد |
| درد دوره‌ای لگن | درد در زمان مورد انتظار قاعدگی ایجاد می‌شود، اما خونریزی کم است یا وجود ندارد |
| دشواری در بارداری | بافت اسکار می‌تواند لانه‌گزینی جنین را مختل کند |
| سقط مکرر | کاهش فضای رحم یا آسیب آندومتر ممکن است ادامه بارداری را دشوار کند |
| مشکلات جفت | در برخی بارداری‌ها خطر اتصال غیرطبیعی جفت افزایش پیدا می‌کند |
این نشانه‌ها فقط به چسبندگی اختصاص ندارند. اختلالات هورمونی، مشکلات تیروئید، کاهش ذخیره تخمدان، تنگی دهانه رحم و بعضی بیماری‌های رحمی نیز می‌توانند قاعدگی را کاهش دهند. تشخیص بر اساس علائم به‌تنهایی قابل اعتماد نیست و پزشک باید سابقه پزشکی و نتایج بررسی‌های تکمیلی را کنار هم قرار دهد.
اگر کاهش پریود، درد لگنی یا مشکل باروری پس از یک اقدام درمانی داخل رحم شروع شده است، می‌توانید برای ارزیابی تخصصی و دریافت نوبت با مطب دکتر مریم رضوی، متخصص زنان، زایمان و نازایی در زاهدان، تماس بگیرید.
آیا چسبندگی رحم باعث ناباروری می‌شود؟
چسبندگی رحم می‌تواند یکی از علت‌های ناباروری باشد، اما وجود آن به‌معنای ناباروری قطعی نیست. در چسبندگی خفیف، بخش زیادی از آندومتر سالم باقی می‌ماند و امکان بارداری وجود دارد. هرچه بافت اسکار گسترده‌تر باشد، فضای مناسب برای لانه‌گزینی جنین کاهش می‌یابد و احتمال اختلال در باروری بیشتر می‌شود.
این عارضه ممکن است از چند مسیر بر بارداری اثر بگذارد. بسته‌شدن ورودی لوله‌های رحمی می‌تواند رسیدن اسپرم به تخمک را دشوار کند، آسیب آندومتر محل مناسب برای لانه‌گزینی را کاهش می‌دهد و تغییر شکل حفره رحم نیز با افزایش احتمال سقط همراه است.
نتیجه درمان و شانس بارداری به عواملی مانند شدت چسبندگی، سن، ذخیره تخمدان، سالم‌بودن لوله‌ها، کیفیت اسپرم و سابقه سقط بستگی دارد. به همین دلیل، ارزیابی باروری باید فراتر از بررسی رحم انجام شود و شرایط زوج به‌صورت کامل مورد توجه قرار گیرد.
روش‌های تشخیص چسبندگی رحم
پزشک ابتدا درباره تغییرات قاعدگی، سابقه کورتاژ، سقط، زایمان، عفونت و جراحی‌های قبلی سؤال می‌کند. زمان شروع علائم سرنخ مهمی است؛ برای نمونه، قطع قاعدگی بلافاصله پس از کورتاژ با قطع پریود ناشی از اختلال هورمونی مسیر بررسی متفاوتی دارد.
سونوگرافی واژینال ممکن است ضخامت آندومتر یا تغییر شکل حفره رحم را نشان دهد، اما چسبندگی‌های ظریف همیشه در سونوگرافی معمولی دیده نمی‌شوند. سونوهیستروگرافی با تزریق محلول استریل داخل رحم و عکس رنگی رحم نیز می‌توانند اطلاعات بیشتری درباره حفره رحم و بازبودن لوله‌ها ارائه دهند.
دقیق‌ترین روش برای مشاهده مستقیم چسبندگی، هیستروسکوپی رحم است. در این روش، یک دوربین باریک از مسیر واژن و دهانه رحم وارد حفره رحم می‌شود. پزشک محل، وسعت و ضخامت چسبندگی‌ها را می‌بیند و در بسیاری از موارد می‌تواند درمان را در همان جلسه انجام دهد.
درمان چسبندگی رحم
هدف درمان، آزادکردن دیواره‌های به‌هم‌چسبیده، بازسازی شکل طبیعی حفره رحم و فراهم‌کردن فرصت ترمیم آندومتر است. انتخاب روش درمان به شدت چسبندگی، علائم، سن و برنامه بارداری شما وابسته است. چسبندگی‌های بدون علامت که برنامه‌ای برای بارداری ایجاد نمی‌کنند همیشه به مداخله فوری نیاز ندارند، اما تصمیم‌گیری باید پس از ارزیابی پزشک انجام شود.
درمان با هیستروسکوپی
درمان اصلی موارد علامت‌دار، هیستروسکوپی جراحی است. جراح با مشاهده مستقیم حفره رحم، نوارهای بافت اسکار را با ابزارهای ظریف آزاد می‌کند. مشاهده مستقیم به پزشک اجازه می‌دهد با دقت بیشتری چسبندگی را بردارد و احتمال آسیب به آندومتر سالم را کاهش دهد.
در چسبندگی‌های خفیف، آزادسازی بافت معمولاً ساده‌تر است. موارد شدید که حفره رحم تا حد زیادی بسته شده، به مهارت جراحی بیشتر نیاز دارند و گاهی درمان در بیش از یک مرحله انجام می‌شود. استفاده هم‌زمان از سونوگرافی یا لاپاراسکوپی نیز در برخی جراحی‌های پیچیده برای افزایش ایمنی در نظر گرفته می‌شود.
مراقبت بعد از جراحی
پس از آزادسازی چسبندگی، پزشک ممکن است برای کمک به بازسازی آندومتر، درمان هورمونی تجویز کند. در بعضی شرایط از بالون کوچک داخل رحمی، ژل ضدچسبندگی یا وسیله‌ای موقت استفاده می‌شود تا دیواره‌های رحم هنگام ترمیم دوباره به یکدیگر نچسبند.
نوع مراقبت برای همه افراد یکسان نیست و داروها باید دقیقاً بر اساس نسخه مصرف شوند. در برخی بیماران، هیستروسکوپی کنترلی یا تصویربرداری مجدد برای بررسی بازماندن حفره رحم انجام می‌شود. احتمال عود در چسبندگی شدید بیشتر است؛ به همین دلیل پیگیری پس از عمل بخشی از روند درمان محسوب می‌شود.
افرادی که به جراحی‌های کم‌تهاجمی زنان نیاز دارند، می‌توانند درباره انتخاب بهترین جراح لاپاراسکوپی زنان در زاهدان و تفاوت هیستروسکوپی با لاپاراسکوپی مشاوره تخصصی دریافت کنند. دکتر مریم رضوی بیش از ۱۸ سال سابقه فعالیت در حوزه زنان و زایمان و ۷ سال تجربه جراحی‌های لاپاراسکوپی و هیستروسکوپی دارد.
تفاوت هیستروسکوپی و لاپاراسکوپی در درمان چسبندگی
هیستروسکوپی برای مشاهده و درمان داخل حفره رحم استفاده می‌شود، درحالی‌که لاپاراسکوپی اندام‌های داخل لگن و سطح بیرونی رحم را بررسی می‌کند. چسبندگی داخل رحم معمولاً با هیستروسکوپی درمان می‌شود؛ اما چسبندگی لگنی اطراف رحم، تخمدان‌ها یا لوله‌ها ممکن است به لاپاراسکوپی نیاز داشته باشد.
گاهی فرد به‌طور هم‌زمان چسبندگی داخل رحم و مشکلاتی مانند اندومتریوز، چسبندگی لگن یا انسداد لوله‌ها دارد. در چنین شرایطی، پزشک بر اساس نتایج تصویربرداری و هدف درمان تصمیم می‌گیرد که آیا لاپاراسکوپی رحم در زاهدان به‌تنهایی یا همراه با هیستروسکوپی لازم است.
احتمال بازگشت چسبندگی رحم
چسبندگی پس از درمان می‌تواند دوباره ایجاد شود، به‌ویژه وقتی بافت اسکار ضخیم و گسترده باشد یا بخش بزرگی از لایه پایه آندومتر آسیب دیده باشد. رعایت مراقبت‌های بعد از عمل و انجام بررسی کنترلی به پزشک کمک می‌کند عود زودهنگام را تشخیص دهد.
پیشگیری کامل همیشه امکان‌پذیر نیست، اما انتخاب روش مناسب تخلیه رحم، درمان عفونت، کاهش مداخلات غیرضروری داخل رحم و پیگیری تغییرات قاعدگی می‌توانند خطر را کمتر کنند. اگر پس از درمان دوباره خونریزی پریود کاهش یافت یا درد دوره‌ای ایجاد شد، مراجعه را به تعویق نیندازید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟
قطع قاعدگی برای سه ماه پس از کورتاژ یا کاهش واضح پریود بعد از جراحی رحم نیازمند بررسی است. درد شدید لگن همراه با قطع خونریزی، سقط‌های تکراری، ناباروری بدون علت مشخص و خونریزی غیرطبیعی در بارداری نیز از موقعیت‌هایی هستند که ارزیابی تخصصی را ضروری می‌کنند.
تب، ترشحات بدبو، خونریزی شدید یا درد رو به افزایش پس از جراحی می‌تواند نشانه عفونت یا عارضه درمان باشد. در چنین شرایطی نباید تا زمان مراجعه معمول بعدی صبر کنید و لازم است سریع‌تر با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
برای بررسی چسبندگی رحم و انتخاب روش تشخیصی مناسب می‌توانید در روزهای زوج از ساعت ۱۵ تا ۲۱ از دکتر مریم رضوی نوبت بگیرید.
جهت مشاوره و دریافت نوبت از دکتر مریم رضوی، از طریق شماره‌های زیر اقدام کنید: